CMR, 1956’da Cenevre’de imzalanan “Eşyanın Uluslararası Karayolu ile Taşınmasına İlişkin Sözleşme”nin kısaltmasıdır. Aynı zamanda bu sözleşmeye göre düzenlenen taşıma senedinin (CMR belgesi) adıdır. Taşıma bir ülkedeki teslim alma yeri ile başka bir ülkedeki teslim yeri arasında yapılıyor ve bu ülkelerden en az biri sözleşmeye taraf ise CMR kuralları kendiliğinden uygulanır. Türkiye’den Avrupa’ya TIR ve kamyonla yapılan taşımaların büyük bölümü bu çerçevede yürür.
CMR Belgesi Ne İşe Yarar?
Belge, taşıma sözleşmesinin yapıldığını, eşyanın taşıyıcıya hangi durumda ve hangi miktarda teslim edildiğini kanıtlar. Hava kargodaki AWB gibi bir makbuz ve sözleşme kanıtıdır; denizyolu konşimentosundan farklı olarak mülkiyeti temsil etmez ve devredilemez. Belgenin düzenlenmemesi, kaybolması veya düzensiz olması sözleşmeyi geçersiz kılmaz; ama ispat sorunu yaratır, bu da hasar anında taşıyıcı karşısındaki durumunuzu zayıflatır.
Kaç Nüsha Düzenlenir, Kimde Kalır?
| Nüsha | Kimde kalır? | Rengi (yaygın uygulama) |
|---|---|---|
| 1. nüsha | Gönderici | Kırmızı |
| 2. nüsha | Alıcı (mal ile birlikte gider) | Mavi |
| 3. nüsha | Taşıyıcı (şoför) | Yeşil |
| Ek nüsha (gerekirse) | Gümrük veya idari ihtiyaç için çoğaltılabilir; sözleşme için zorunlu değil | Genellikle siyah |
Sözleşme asgari üç orijinal nüsha öngörür: gönderici, alıcı (malla birlikte) ve taşıyıcı. Renk kodları uygulamadan gelen bir alışkanlıktır ve şart değildir. Belge, taşımayı başlatan sürücünün imzalı ve damgalı hâliyle gönderiliyorsa bu bile teslim alma anı için güçlü kanıttır.
CMR Belgesinde Yer Alan Bilgiler
- Gönderici, alıcı ve taşıyıcının unvanı ve adresi
- Eşyanın teslim alındığı yer ve tarih, teslim yeri
- Eşyanın cinsi, koli sayısı, ambalaj türü, işaret ve numaraları
- Brüt ağırlık veya miktar (taşıyıcı sorumluluğu bu ağırlık üzerinden hesaplanır)
- Navlun ve diğer masraflar ile kimin ödeyeceği
- Gümrük ve diğer idari işlemler için talimatlar
- Varsa tehlikeli madde bilgisi ve özel talimatlar
Taşıyıcının Sorumluluğu: 8,33 SDR/kg
CMR’ye göre taşıyıcı, eşyanın kayıp ve hasarından ve gecikmeden sorumludur. Tazminat sınırı, hasarlı veya kayıp eşyanın brüt ağırlığının kilosu başına 8,33 SDR’dir (SDR: IMF’nin özel çekme hakkı birimi; kuru günlük değişir). Örneğin 500 kg brüt ağırlıklı bir yükün tamamı kaybolursa üst sınır 500 × 8,33 = 4.165 SDR eder. Gerçek değeri bu rakamın üzerindeyse fark ödenmez; bu yüzden değerli yüklerde kargo sigortası şarttır.
Taşıyıcı; sürücünün kusuru olmadan, gönderenin talimatı, eşyanın kendi ayıbı veya önlenemez durumlar nedeniyle oluşan zararlardan sorumlu tutulmayabilir. Ancak kasıt veya ağır kusur varsa sorumluluk limitinden yararlanamaz. Limitleri hava ve deniz taşımayla karşılaştıran tablo için taşıyıcı sorumluluk limitleri yazımıza bakın.
Hasar Gördüğünde Ne Yapmalı?
- Teslimatta kontrol edin ve not düşün: görünür hasar varsa teslim alırken CMR belgesine veya teslim tutanağına yazılı çekince koyun. Çekincesiz teslim, “eşya iyi durumda alındı” karinesi yaratır.
- Görünmeyen hasarı 7 gün içinde bildirin: sözleşmeye göre görünmeyen hasar için teslimden itibaren yedi gün (pazar ve resmî tatiller hariç) içinde yazılı bildirim gerekir.
- Belgeleri toplayın: CMR nüshası, fatura, fotoğraflar, hasar tespit tutanağı, mümkünse bağımsız ekspertiz raporu.
- Zamanaşımına dikkat edin: talepler genellikle 1 yıl içinde ileri sürülmelidir; kasıt veya ağır kusur hâlinde bu süre 3 yıla çıkar.
CMR ile TIR Karnesi Aynı Şey mi?
Hayır; iki belge farklı sorunlara cevap verir. CMR taşıma sözleşmesini ve sorumluluğu düzenler. TIR Karnesi ise gümrük belgesidir; mühürlü araç ve karne ile geçiş ülkelerinde gümrük işlemlerini kolaylaştırır. Bir TIR taşımasında genellikle her ikisi birden bulunur. Karayolu taşıma sürecini TIR ile uluslararası nakliye ve Avrupa’ya karayolu kargo yazılarında bulabilirsiniz. Kamyon doluluğuna göre fiyatlama için de LTL ve FTL yazısına bakın.
Örnek: Konya’dan Almanya’ya Karayolu Taşıma Adımları
Bir ihracatçının Konya’dan Almanya’daki alıcısına makine parçası gönderdiğini düşünelim. Süreç tipik olarak şöyle ilerler:
- Nakliye anlaşması: taşıyıcı seçilir, yük tipi (parsiyel/komple) ve teslim şekli belirlenir. Karar için LTL ve FTL yazısı yardımcı olur.
- Yükleme ve CMR düzenleme: aracın yüklendiği anda CMR taşıma senedi düzenlenir; koli sayısı, brüt ağırlık ve ambalaj tipi yazılır, nüshalar imzalanır.
- İhracat gümrüğü: ihracat beyannamesi verilir ve araç çıkış izni alır; CMR ve ticari fatura gümrükte kullanılır. İlgili belge için ihracat faturası rehberine bakın.
- Transit ve sınır geçişleri: güzergâh boyunca geçiş ülkelerinin gümrüğü için TIR karnesi veya T1 transit kullanılır.
- Varış ve teslim: alıcı yükü kontrol eder; hasar varsa CMR belgesine çekince yazılır; teslim alındığını imzalar.
- Faturalandırma: navlun ve masraflar belgede yazan koşullara göre ödenir.
CMR Sorumluluk Sigortası ile Kargo Sigortası Aynı Şey Değildir
Karayolu taşımasında iki ayrı sigorta vardır ve ikisi sık karıştırılır:
| CMR sorumluluk sigortası | Kargo (emtia) sigortası | |
|---|---|---|
| Kim yaptırır? | Taşıyıcı | Yük sahibi (gönderici veya alıcı) |
| Neyi güvence altına alır? | Taşıyıcının CMR kapsamındaki yasal sorumluluğunu | Malın gerçek değerini, kayıp ve hasara karşı |
| Tazminat sınırı | CMR limiti (8,33 SDR/kg brüt) | Poliçedeki sigorta bedeli |
| Kime ödeme yapar? | Zarar gören yük sahibine, taşıyıcı adına | Sigortalıya (yük sahibine) |
Yükün değeri CMR limitinin üzerindeyse, farkı yalnızca yük sahibinin yaptıracağı kargo sigortası karşılar. Taşıyıcının sigortası, kendi kusuru ve sorumluluğu kapsamında ödeme yapar; her hasarı kapsamaz. Karşılaştırmalı limit tablosu için taşıyıcı sorumluluk limitleri yazısına bakın.
CMR Belgesi Doldururken 7 Kontrol Noktası
- Gönderici ve alıcı unvanları faturayla aynı yazılmalı.
- Koli sayısı ve ambalaj tipi (palet, karton, çuval) gerçeğe uygun belirtilmeli.
- Brüt ağırlık tartı fişiyle desteklenmeli.
- “Teslim yeri” ve “teslim tarihi” açık yazılmalı; aksi hâlde gecikme sorumluluğu belirsiz kalır.
- Gümrük talimatları ve gerekiyorsa tehlikeli madde bilgisi eklenmeli.
- Navlunu kimin ödeyeceği (gönderici/alıcı) satış sözleşmesiyle uyumlu olmalı.
- Şoför ve gönderici imzaları atılmadan yük kapıdan çıkmamalı.
Gecikme Durumunda Sorumluluk
CMR yalnızca kayıp ve hasarı değil, teslimdeki gecikmeyi de düzenler. Teslim süresi sözleşmede kararlaştırılmamışsa, taşıyıcıdan makul bir sürede teslim beklenir. Gecikmeden doğan zarar için taşıyıcının tazminat sorumluluğu, taşıma ücretini aşamaz. Yani gecikmeyle mal bozulduysa kayıp/hasar kuralları, yalnızca zaman kaybıysa taşıma ücreti kadar sınır uygulanır. Bu nedenle teslim süresi kritik olan bir yükte (mevsimsel ürün, fuar malzemesi) teslim tarihini belgeye veya sözleşmeye açıkça yazın ve gecikmenin sonuçlarını ayrıca anlaşın.
Gecikme ve süre yönetimine genel bakış için transit time ve ETA yazısına göz atın.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
CMR belgesinde akılda tutulacak noktalar:
- CMR, iki ülke arasındaki karayolu taşımalarında kendiliğinden uygulanan bir sözleşme ve taşıma senedidir.
- Üç orijinal nüsha (gönderici, alıcı, taşıyıcı) düzenlenir.
- Sorumluluk limiti brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR’dir; kasıtta limit geçerli olmaz.
- Görünür hasar teslimde belgeye yazılır; görünmeyen hasar 7 gün içinde bildirilir.
- Gecikme tazminatı taşıma ücretini aşamaz.
Sonraki adım: Yüklemeden önce CMR belgesindeki brüt ağırlık, koli sayısı ve teslim yerini kontrol edin; yüksek değerli yükler için ayrıca kargo sigortası yaptırın.
Sık Sorulan Sorular
CMR belgesi kimde bulunur?
Üç orijinal nüshadan biri göndericide, biri alıcıda (malla birlikte), biri taşıyıcıda kalır. Belgeyi genellikle gönderici veya adına taşıyıcı düzenler; hem gönderici hem taşıyıcı imzalar.
CMR sorumluluk limiti nedir?
Eşyanın kaybı veya hasarında taşıyıcının sorumluluğu, brüt ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR ile sınırlıdır. Kasıt veya ağır kusur varsa bu sınır uygulanmaz.
CMR yalnızca Avrupa için mi geçerlidir?
Hayır. Sözleşme Avrupa merkezli olsa da pek çok Orta Doğu ve Orta Asya ülkesi de tarafıdır. Önemli olan, teslim alma ve teslim yerlerinin farklı ülkelerde olması ve bunlardan en az birinin sözleşmeye taraf olmasıdır.
CMR belgesi olmadan taşıma yapılabilir mi?
Evet; belgenin olmaması sözleşmeyi geçersiz kılmaz. Ancak ispat zorluğu doğar. Hasar veya gecikmede teslim alma anını, koli sayısını ve ağırlığı kanıtlamak güçleşir. Bu yüzden her zaman belge düzenlenmelidir.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.