Avrupa Birliği’ne ürün satan bir Türk üretici veya e-ihracatçı için “gümrük vergisi” ve “CE işareti” sorusunun yanında üçüncü bir soru vardır: ürününüzde hangi kimyasallar var ve AB bunları kısıtlıyor mu? Bu soruyu iki ana mevzuat cevaplar: REACH (kimyasalların kaydı, değerlendirilmesi, izni ve kısıtlanması) ve RoHS (elektrikli ve elektronik ekipmanda tehlikeli maddelerin kısıtlanması). Tekstil, deri, takı, kozmetik, plastik, oyuncak, elektronik gibi sektörlerde çalışan e-ihracatçılar için bu kurallar, gümrükte ürün iadesine, pazaryerinde ilanın kaldırılmasına ve para cezasına yol açabilir. Aşağıda iki düzenlemenin mantığını ve pratik etkilerini topladık.
REACH ve RoHS Kısaca
| REACH | RoHS | |
|---|---|---|
| Tam adı | Kayıt, Değerlendirme, İzin ve Kısıtlama (Regulation (EC) No 1907/2006) | Tehlikeli Maddelerin Kısıtlanması (Directive 2011/65/EU) |
| Kapsam | Kimyasal maddeler, karışımlar ve bazı mamul ürünler | Elektrikli ve elektronik ekipman (EEE) |
| Temel mantık | Madde kaydı; çok tehlikeli maddeler için izin ve kısıtlama | Belirli tehlikeli maddelerin ürün içinde sınırlandırılması |
| Kimleri ilgilendirir? | Üretici, ithalatçı, aşağı kullanıcı; sektör: kimya, tekstil, deri, takı, oyuncak vb. | Elektronik cihaz, aksesuar, kablo, aydınlatma üreticileri ve satıcıları |
REACH ve RoHS yönetilmesi gereken ayrı yükümlülüklerdir; ürününüz elektronik bir cihaz ve içinde kimyasal madde de varsa ikisi birlikte devreye girer. Ayrıca CE işareti RoHS uygunluğunu da içerir; CE sürecini CE işareti ve GPSR yazısında anlattık.
REACH: Kayıt, Tek Temsilci ve SVHC
- Kayıt yükümlülüğü: AB’de üretilen veya AB’ye ithal edilen kimyasal maddeler, yıllık belirli bir tonaj eşiğini aştığında kaydedilir. Kayıt yükümlüsü, AB’de yerleşik üretici veya ithalatçıdır.
- Tek temsilci (Only Representative — OR): AB dışındaki bir üretici, AB’deki ithalatçılarının kayıt yükümlülüğünü kendi adına yerine getirmesi için AB’de yerleşik bir tek temsilci atayabilir. Bu, ithalatçıların kayıt yükünü ortadan kaldırır ve kimyasal ihracatçıları için yaygın bir çözümdür.
- SVHC (çok yüksek önem arz eden maddeler): “Aday Liste”deki maddeler, bir mamul ürünün ağırlıkça %0,1’inden fazlasını oluşturuyorsa, ürünü tedarik eden tarafa bilgi verilmelidir; AB’de belirli durumlarda ayrıca ilgili AB veri tabanına bildirim de gerekir.
- Kısıtlama (Ek XVII): bazı maddelerin belirli ürünlerde kullanımı yasak veya sınırlıdır.
Pratikte tekstil, deri ve takı ihracatçılarının en sık karşılaştığı kısıtlar şunlardır: belirli azo boyaların deriyle veya cildle uzun süre temas eden tekstil ve deri ürünlerinde kısıtlanması, nikel salımına getirilen sınır (özellikle cilde temas eden takı ve metal aksesuarlar), PAH’lar gibi maddelerin lastik ve plastik ürünlerde sınırlanması ve oyuncaklarda ftalatlar. Bu sektörlerden birindeyseniz, ürününüzün hammadde tedarikçisinden REACH uyum beyanı ve test raporu istemek ilk adımdır.
RoHS: 10 Kısıtlı Madde
RoHS, elektrikli ve elektronik ekipmanda aşağıdaki maddeleri sınırlandırır. Güncel listede 10 madde bulunur:
| Madde | Örnek kullanım | Sınır (genel kural) |
|---|---|---|
| Kurşun | Lehim, pil, kablo kılıfı | Ağırlıkça %0,1 |
| Cıva | Flüoresan lamba, bazı sensörler | Ağırlıkça %0,1 |
| Kadmiyum | Pil, kaplama, pigment | Ağırlıkça %0,01 (daha sıkı) |
| Altı değerlikli krom | Metal yüzey kaplama | Ağırlıkça %0,1 |
| PBB ve PBDE (bromlu alev geciktiriciler) | Plastik gövde, kablo | Ağırlıkça %0,1 |
| DEHP, BBP, DBP, DIBP (ftalatlar) | Esnek PVC, kablo yalıtımı | Ağırlıkça %0,1 (2019’dan itibaren eklendi) |
Sınırlar homojen malzeme düzeyindedir; yani cihazın toplamına değil, ayrı bir malzeme parçasına uygulanır. Bu yüzden ürün içindeki kablo, lehim ve plastik gövde ayrı ayrı değerlendirilir. Elektronik aksesuar gönderilerinde ülke bazlı kuralları elektronik aksesuar gönderimi sayfasında ele aldık.
Ek Üretici Sorumlulukları (Ülkeye Göre)
REACH ve RoHS dışında, birçok AB ülkesi çevrimiçi satıcılara da genişletilmiş üretici sorumluluğu yükler: ambalaj, elektronik atık (WEEE) ve pil için kayıt ve geri kazanım katkısı ödemesi gibi. Örneğin Almanya’da, doğrudan tüketiciye ambalajlı ürün gönderen yabancı satıcıların ambalaj kayıt sistemine kayıt olması beklenir. Bu yükümlülükler ülkeye, ürün tipine ve hacme göre değişir ve sık güncellenir; hedef pazarınızdaki yükümlülükleri bir hizmet sağlayıcıyla veya yerel danışmanla doğrulayın.
Uyum İçin Pratik Adımlar
- Ürün bileşenlerini çıkarın: hammadde, boya, kaplama, plastik ve elektronik komponentlerin listesini yapın.
- Tedarikçiden beyan ve test raporu isteyin: REACH ve RoHS uyum beyanı, mümkünse akredite laboratuvar test raporu.
- Riskli ürünleri ayırın: nikelli takılar, azo boyalı tekstiller, esnek PVC içeren ürünler öncelikli kontrol edilmeli.
- Gerekirse akredite laboratuvarda test yaptırın: özellikle ilk ihracatta ve tedarikçi değişikliğinde.
- Belgeleri saklayın: beyan ve test raporlarını ürün koduyla eşleştirin; denetimde istenir.
- Satış kanalındaki yükümlülükleri kontrol edin: pazaryerinin ürün güvenliği ve kimyasal uyum alanları; bkz. yurt dışına e-ticaret rehberi.
Sektör Örnekleri
| Sektör | Öne çıkan kısıt | İlk kontrol |
|---|---|---|
| Tekstil ve deri | Azo boyalar, bazı ağır metaller | Boya tedarikçisinin REACH beyanı; bkz. tekstil ihracatı |
| Takı ve metal aksesuar | Nikel salımı, kurşun, kadmiyum | Nikel testi ve malzeme beyanı |
| Oyuncak ve çocuk ürünleri | Ftalatlar, ağır metaller, ayrıca ayrı oyuncak mevzuatı | Oyuncak güvenliği mevzuatı ve CE |
| Elektronik aksesuar | RoHS, pil kuralları, WEEE | RoHS beyanı, pil bilgisi |
| Kozmetik | Ayrı kozmetik mevzuatı; REACH’in bazı maddeleri | Kozmetik güvenlik raporu ve AB sorumlu kişi |
Test ve Laboratuvar Seçimi
- Akredite laboratuvar: ISO/IEC 17025 gibi akreditasyona sahip laboratuvarlarda yapılan testler, alıcı ve denetim kurumları nezdinde daha güvenilirdir.
- Neyi test ettireceğinizi belirleyin: ürün tipine göre kısıtlı maddeler (örneğin tekstilde azo boya, takıda nikel, elektronikte RoHS 10 madde) belirli test paketleriyle ölçülür.
- Numune seçimi: test edilen numune üretim partisini temsil etmelidir; farklı tedarikçiden gelen malzemeler için ayrı test gerekebilir.
- Rapor okuma: sonuç limiti aşıyor mu, hangi standart ve yöntem kullanılmış, raporun tarihi ne? Eski rapor yeni tedarikçi veya malzeme için geçerli sayılmayabilir.
- Yenileme: hammadde, boya veya üretim değiştiğinde testi yenileyin.
Test maliyeti ürüne göre değişir; bu yüzden en yüksek riskli ürünleri öncelikli test etmek ve aynı hammaddeyi kullanan ürünler için temsilî test planı yapmak maliyeti düşürür.
Tedarikçi Beyan Formu İçin Örnek Başlıklar
- Tedarikçinin unvanı, adresi ve iletişim bilgisi
- Ürün/malzeme kodu ve tanımı
- REACH kapsamında Aday Liste’deki maddelerin ağırlıkça %0,1 üzerinde bulunup bulunmadığı beyanı
- RoHS uyumu beyanı (elektronik ürünlerde)
- Varsa test raporu numarası, tarihi ve laboratuvar adı
- Beyanı veren yetkilinin adı, unvanı, tarihi ve imzası
- Beyan geçerlilik süresi ve değişiklik halinde bilgi verme taahhüdü
Bu başlıkları tedarikçilere standart bir form olarak göndermek, belge toplama sürecini hızlandırır ve denetimde hazır dosya sağlar. Uyum belgelerinin kontrolü, CE sürecinin bir parçasıdır; bkz. CE işareti ve GPSR.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
REACH kimyasalları, RoHS ise elektrikli/elektronik ürünlerdeki 10 tehlikeli maddeyi düzenler. AB dışı üreticiler için REACH’te tek temsilci seçeneği vardır. Tekstil, deri ve takı gibi sektörlerde azo boya ve nikel gibi kısıtlar sık sorun çıkarır. Birçok AB ülkesi ek olarak ambalaj, pil ve elektronik atık sorumluluğu ister.
Sonraki adım: En çok sattığınız 5 ürünün bileşen listesini ve tedarikçi beyanlarını toplayın; riskli olanlar için test planı çıkarın.
Sık Sorulan Sorular
REACH nedir?
AB’nin kimyasal maddelerin kaydı, değerlendirilmesi, izni ve kısıtlanmasına ilişkin tüzüğüdür (Regulation (EC) No 1907/2006). AB’de üretilen veya ithal edilen maddeler ve bazı mamul ürünler için yükümlülük getirir.
RoHS neyi kısıtlar?
Elektrikli ve elektronik ekipmanda kurşun, cıva, kadmiyum, altı değerlikli krom, PBB, PBDE ve dört ftalatı (DEHP, BBP, DBP, DIBP) sınırlar. Genel sınır ağırlıkça %0,1, kadmiyum için %0,01’dir.
Tek temsilci (Only Representative) nedir?
AB dışındaki bir üreticinin, AB’deki ithalatçıları adına REACH kayıt yükümlülüğünü yerine getirmek üzere AB’de atadığı yerleşik kişi veya kuruluştur. İthalatçıların kayıt yükünü hafifletir.
Takı satışında nikel neden önemli?
Cilde uzun süre temas eden takı ve metal aksesuarlarda nikel salımı AB’de sınırlandırılmıştır. Sınırı aşan ürünler pazarda satılamaz; bu yüzden nikel testi ve malzeme beyanı önemlidir.
Bu yükümlülüklere uymazsam ne olur?
Gümrükte ürün durdurulabilir, pazaryerinde ilan kaldırılabilir ve idari para cezası uygulanabilir. Ayrıca geri çağırma ve itibar kaybı riski doğar.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.