Türkiye’den çıkan her mal serbestçe ihraç edilemez. İhracat Rejimi Kararı, mallar için üç özel durumu tanımlar: ihracı yasak mallar, ihracı ön izne bağlı mallar ve ihracı kayda bağlı mallar. Bu listelerin içinde olduğunuzu ihracattan sonra öğrenmek, hem para cezasına hem de malın gümrükte durdurulmasına yol açar. Aşağıda üç kategorinin ne anlama geldiğini, hangi mevzuata bakmanız gerektiğini ve bedelsiz ve konsinye gibi özel ihracat türlerini özetliyoruz.
Üç Kategori: Farkları
| Kategori | Ne demek? | İşlem |
|---|---|---|
| İhracı yasak mallar | Bu mallar Türkiye’den ihraç edilemez | Genel olarak ihracına izin verilmez; ihracı yasak ve ön izne bağlı mallar tebliğinde sayılır |
| İhracı ön izne bağlı mallar | İhracat için önceden ilgili merciden izin alınmalıdır | İzin alınmadan beyanname verilemez |
| İhracı kayda bağlı mallar | Gümrük beyannamesi ihracattan önce İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınır | Kayıt işlemi gümrük beyanından önce yapılır |
Bu üç kategoriye, ihracat mevzuatında ayrıca kredili, bedelsiz ve konsinye gibi özel ihracat türleri eklenir; ilerideki bölümde bunları da özetliyoruz.
Hangi Mevzuata Bakılır?
- İhracat Rejimi Kararı: kategorilerin temel dayanağı. Hangi malların yasak, ön izne veya kayda bağlı olduğu bu karar ve ilgili tebliğlerle düzenlenir.
- İhracat Yönetmeliği: ihracatta yetkili mercii ve uygulama usullerini belirler; kayda bağlı ihracat tanımı ve prosedürü buradadır.
- İhracı Yasak ve Ön İzne Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ (İhracat 96/31): yasak ve ön izne bağlı malların listelendiği tebliğ.
- İhracı Kayda Bağlı Mallara İlişkin Tebliğ (İhracat 2006/7): kayda bağlı malların listelendiği tebliğ; Ticaret Bakanlığı listeyi zaman zaman günceller.
- Bedelsiz ihracat tebliği (İhracat 2006/5): bedeli yurda getirilmesi gerekmeyen mal çıkışlarının usulleri.
Listeler değişebilir. Bu yüzden ihracattan önce ürününüzün GTİP’i ile güncel tebliğ listelerini karşılaştırmanız gerekir. GTİP tespiti için GTİP kodu yazısına bakın.
Kayda Bağlı İhracat: Örnekler
Kayda bağlı mallar listesinde, tarihsel olarak şu türden kalemler yer almıştır: Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu kapsamındaki maddeler (fon primi kesintisine tabi veya fondan ödeme yapılan maddeler), belirli orman ağacı tomrukları (GTİP 44.03) ve kalınlığı belirli sınırın üzerindeki bazı biçilmiş kereste (GTİP 44.07) türleri. Listeye mal ekleme çıkarma Bakanlık tebliğleriyle yapılır; bu nedenle örnekleri değil güncel tebliği kontrol edin. Listede yer alan malların gümrük beyannameleri, ihracattan önce ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince, gerektiğinde Ticaret Bakanlığı ön onayı alınarak kayda alınır.
Başka Kurumların Izin ve Belgeleri
Üç kategoriye girmese bile bazı ürünler için diğer kurumların izin veya belgesi gerekir: kültür ve tabiat varlıkları, koruma altındaki türler, tarım ve gıda kontrolleri, sağlık ürünleri gibi alanlarda ilgili mevzuat devreye girer. Bu alanlarda yanıt tek bir listeden değil, ilgili kurumun yönetmeliğinden çıkar. Ticaret Bakanlığı’nın TAREKS sistemi üzerinden yürütülen ticari kalite denetimleri de bunlardan biridir; bkz. TAREKS nedir. Yurt dışına gönderilemeyen ürünlerin taşıyıcı tarafındaki kısıtları için ise yasaklı ürünler listesi yazısına bakın; bu, devlet yasağından ayrı olarak kuryenin kendi kurallarıdır.
Özel İhracat Türleri: Kısa Özet
| Tür | Anlamı | Dikkat |
|---|---|---|
| Bedelsiz ihracat | Bedeli yurda getirilmesi zorunlu olmayan mal çıkışı (örneğin hediye, numune, fuar) | Yasak ve ön izne bağlı mallarda bedelsiz ihracat da ancak ilgili merciin iznine bağlıdır |
| Konsinye ihracat | Malın yurt dışında satılmak üzere gönderilmesi | Satışın ihraç tarihinden itibaren belirli süre (bir yıl) içinde yapılması gerekir; haklı nedenle uzatma mümkündür |
| Kredili ihracat | Bedeli vadeli tahsil edilecek ihracat | Tahsilat riski için bkz. ihracat kredi sigortası |
Numune ve bedelsiz gönderilerin pratik yönü için numune gönderimi yazısına bakın.
Kontrol Listesi: Ürünüz İhracata Uygun mu?
- Ürünün GTİP kodunu kesinleştirin.
- GTİP’i ihracı yasak / ön izne bağlı / kayda bağlı güncel tebliğ listeleriyle karşılaştırın.
- Ürün kategorisi için başka kurum izni gerekip gerekmediğini kontrol edin (kültür varlığı, koruma altındaki tür, gıda vb.).
- Kayda bağlıysa ihracatçı birliği kaydını planlayın; bkz. ihracatçı birlikleri.
- Ön izne bağlıysa izni beyannameden önce alın.
- Belgeleri ve izin sürelerini sevkiyat takvimine yazın.
Beyan sürecinin tamamı için ihracat beyannamesi yazısına bakın.
Örnek Kontrol Akışı: Bir Kereste İhracatçısı
Bir kereste ihracatçısı, kalınlığı 6 mm’yi geçen biçilmiş ağaç ürününü (GTİP 44.07) ihraç etmek istiyor. Kayda bağlı mallar listesine baktığında, belirli kereste türlerinin bu listede yer aldığını görüyor; ancak listede “ihracı tamamen yasaklı keresteler hariç” notunun bulunduğunu da fark ediyor. Yani ürünün bir kısmı kayda bağlı, bir kısmı ise ihracı yasak listesinde olabilir. İhracatçı:
- Ürününün tam GTİP’ini ve ağaç türünü belirler.
- İhracı yasak mallar tebliğinde türün yasaklı olup olmadığını kontrol eder.
- Yasaklı değilse ve kayda bağlıysa, ihracattan önce gümrük beyannamesinin ihracatçı birliği genel sekreterliğince kayda alınmasını planlar.
- Gerekli durumlarda ihracatçı birliğinden Bakanlık ön onayı sürecini sorar.
- Bütün bu kontrolleri sevkiyat takvimine yazar.
Bu örnek, aynı GTİP içinde bile ürün özelliğine göre farklı kuralların uygulanabileceğini gösterir. GTİP’inizi kesinleştirmeden bu listeleri okumak yanıltıcıdır.
Sevkiyat Öncesi 10 Dakikalık Kontrol
- GTİP kesinleşti mi ve fatura, çeki listesi ve beyanda aynı mı?
- Ürün yasak/ön izin/kayıt listelerinden birinde mi?
- Başka kurumun izni gerekiyor mu (kültür varlığı, koruma altındaki tür, tarım/gıda)?
- İhracatçı birliği kaydınız ve aidatlarınız güncel mi? Bkz. ihracatçı birlikleri.
- Taşıma belgesi ve sigorta hazır mı? Bkz. kargo sigortası.
- Beyanname hazırlığını kimin yaptığı belli mi? Bkz. gümrük müşaviri.
Bu kontrol listesini bir sevkiyat öncesi şablonuna dönüştürüp her çıkışta uygulamak, hatalı ihracatı önleyen en pratik yöntemlerden biridir.
Yanlış Sınıflandırmanın ve İzinsiz İhracatın Sonuçları
İhracı yasak veya izne/kayda bağlı bir malı gerekli işlem yapılmadan ihraç etmeye çalışmak, malın gümrükte durdurulmasına, idari para cezalarına ve ağır durumlarda hukuki sorumluluğa yol açabilir. Ayrıca beyan edilen GTİP’in hatalı olması, ihracat teşviklerinin ve KDV iadesinin de sorun yaşamasına neden olur. Bu yüzden ihracat öncesi GTİP ve liste kontrolünün gerçekten yapıldığını belgelemek (kontrol tarihini ve sonucunu kaydetmek), olası bir denetimde işletmeyi korur.
Kayda Bağlı Ürünlerde Pratik Notlar
- Kayıt, beyannameden önce yapılır: sevkiyat takvimine kayıt işleminin süresini dahil edin.
- Bazı eklemelerde ön onay: listeye yeni eklenen mallarda, genel sekreterlik kaydı Bakanlık ön onayından sonra yapabilir; bu süre uzayabilir.
- Belge uyumu: kayıt bilgileri (miktar, değer, GTİP) beyannameyle tutarlı olmalıdır.
- İhracatçı birliği iletişimi: kayıt işlemleri ihracatçı birliğinin genel sekreterliğinde yürür; bkz. ihracatçı birlikleri.
- Liste değişir: her sevkiyat öncesi güncel tebliği kontrol edin.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
Türkiye’de ihracat rejimi üç özel kategori tanımlar: ihracı yasak, ön izne bağlı ve kayda bağlı mallar. Kayda bağlı mallarda beyanname ihracattan önce ihracatçı birliğince kayda alınır. Listeler tebliğlerle güncellenir; kesin cevap için GTİP ile güncel tebliğ listesi karşılaştırılmalıdır.
Sonraki adım: Satış kataloğunuzdaki ürünlerin GTİP’lerini bir tabloya yazın ve güncel listeyle karşılaştırın; riskli görünenleri müşavirinizle netleştirin.
Sık Sorulan Sorular
İhracı yasak mallar nelerdir?
İhracat Rejimi Kararı ve ilgili tebliğ (İhracat 96/31) çerçevesinde ihracına izin verilmeyen mallardır. Liste tebliğ ekinde yer alır ve güncellenebilir; güncel hâli Ticaret Bakanlığı kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Kayda bağlı ihracat ne demek?
Gümrük beyannamesinin, ihracattan önce İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alındığı ihracat şeklidir. Hangi malların kayda bağlı olduğu Bakanlık tebliğiyle belirlenir.
Ön izne bağlı ihracat nedir?
İhracattan önce ilgili merciden izin alınması gereken ihracattır. İzin alınmadan gümrük beyannamesi verilemez.
Bedelsiz ihracat için izin gerekir mi?
Bedelsiz ihracat için de ürünün durumu önemlidir: ihracı yasak ve ön izne bağlı mallarda bedelsiz ihracat da ancak ilgili merciin iznine bağlıdır. Ürününüzün durumunu GTİP ile kontrol edin.
Konsinye ihracatta süre var mı?
Konsinye ihracatta malın ihraç tarihinden itibaren belirli süre içinde (genellikle bir yıl) kesin satışının yapılması gerekir; haklı ve zorunlu nedenlerle uzatma mümkün olabilir. Güncel süre için ilgili ihracatçı birliğine danışın.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.