EUR.1 Dolaşım Sertifikası, bir ürünün ilgili tercihli ticaret anlaşmasının menşe kurallarına uygun olduğunu gösteren belgedir. İthalatçı ülke bu belgeyi gördüğünde, anlaşmanın sağladığı indirimli veya sıfır gümrük vergisini uygular. Türkiye’nin serbest ticaret anlaşmaları (STA) yaptığı ülkelere yapılan ihracatın bir bölümünde, ayrıca AB ile yapılan tarım ve kömür-çelik ürünleri ticaretinde bu belge kullanılır. Karıştırılan konu şudur: sanayi ürünlerinde AB ile ticarette EUR.1 değil A.TR belgesi kullanılır. İkisi aynı amaca (vergi avantajı) hizmet eder ama kapsamları ve dayanakları farklıdır.
EUR.1 ile A.TR’nin Farkı
| A.TR Dolaşım Belgesi | EUR.1 Dolaşım Sertifikası | |
|---|---|---|
| Dayanağı | Türkiye–AB Gümrük Birliği | Tercihli menşe kuralları: STA ülkeleri; AB ile tarım ve AKÇT ürünleri |
| Neyi kanıtlar? | Eşyanın Türkiye ve AB’de serbest dolaşımda olduğunu | Eşyanın anlaşma kurallarına göre menşeli olduğunu |
| Kapsam | Sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri (AKÇT ürünleri hariç) | Anlaşmaya göre; AB ile ticarette ham tarım ve AKÇT ürünleri |
| Menşe şartı | Menşe kuralı aranmaz; serbest dolaşım yeterlidir | Ürünün anlaşmaya göre menşe kazanmış olması gerekir |
| Düzenleme | MEDOS’ta elektronik; gümrük vizesi | MEDOS’ta elektronik; onay ve gümrük vizesi |
En kritik fark, A.TR’de menşe aranmaması, EUR.1’de ise menşe şartının aranmasıdır. Üçüncü bir ülkeden gümrük vergisi ödenerek ithal edilmiş bir malı AB’ye satarken A.TR kullanabilirsiniz; aynı mal EUR.1 için menşe kuralını sağlamıyorsa belge alınamaz. Menşe mantığının genel hâlini menşe şahadetnamesi yazısında anlattık.
Hangi Durumlarda EUR.1 Gerekir?
- Türkiye’nin STA yaptığı ülkelere ihracatta: alıcının ülkesi, tercihli gümrük vergisi için EUR.1 veya anlaşmanın izin verdiği başka bir menşe ispatını (örneğin fatura beyanı) arar.
- AB’ye ham tarım ürünü ihracatında: Gümrük Birliği’nin kapsamadığı tarım ürünlerinde tercihli rejim için EUR.1 kullanılır.
- Kömür ve çelik ürünlerinde: AKÇT kapsamındaki ürünler için A.TR değil EUR.1 gündeme gelir.
- EUR-MED: Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kümülasyonu kapsamındaki ülkeler arası ticarette kullanılan benzer bir belgedir.
Hangi belgenin hangi ülkeye ve ürüne uygun olduğu, ürünün GTİP’ine ve alıcı ülkenin anlaşmasına bağlıdır. Ürün sınıflandırması için GTİP kodu yazısına bakın; yanlış GTİP yanlış belge seçimine yol açar.
Düzenleme Süreci: Adım Adım
- Menşeini doğrulayın. Ürünün, ilgili anlaşmadaki menşe kuralına (tamamen elde edilmiş, yeterli işlem görmüş, katma değer oranı vb.) uyup uymadığını belirleyin; girdi faturalarını ve üretim kayıtlarını hazırlayın.
- Başvuruyu MEDOS’ta yapın. Başvuru, ihracatçı veya onun sorumluluğunda gümrük beyannamesini imzalamaya yetkili kanuni temsilcisi tarafından elektronik sistemden yapılır.
- Yetkili kuruluşun onayı. Müsteşarlıkça yetki verilen kişi/kurum/kuruluş gerekli kontrolleri yapar ve belgeyi onaylar.
- Gümrük vizesi. Belge, gümrük müdürlüğünce vize edilmesinin ardından geçerlilik kazanır.
- Çıktı ve imza. İhracatçı, sistemdeki bilgileri yeşil meneviş zeminli matbu EUR.1 formuna yazıcıdan döker; 12 numaralı “İhracatçının Beyanı” alanına yalnızca ihracatçı veya yetkili temsilcisinin imzası dışında elle yazılmış kayıt bulunmamalıdır.
- Belgeyi alıcıya iletin. İthalatçı belgeyi varış gümrüğünde ibraz eder.
Mevzuat uygulaması (form, imza, vize şekli) zaman zaman değişir. Güncel prosedür için Ticaret Bakanlığı duyurularına ve gümrük müşavirinize başvurun.
Sonradan Düzenleme ve Üçüncü Ülke Kuralı
- Sonradan verilmiş belge: ihracat sırasında düzenlenemeyen EUR.1, mevzuatta öngörülen şartlarla ihracattan sonra da verilebilir; bu durumda belgede “sonradan verilmiştir” ibaresi yer alır. Süre ve şartlar için gümrük idaresine danışın.
- Üçüncü ülkelere gidecek eşya: ihraç belgelerinden veya dolaşım belgelerinden eşyanın üçüncü ülkelere gönderileceği anlaşılıyorsa EUR.1 onaylanamaz ve vize edilemez.
- Fatura beyanı: bazı anlaşmalarda, belirli değerin altındaki gönderilerde veya yetkilendirilmiş ihracatçılar için belge yerine fatura üzerinde menşe beyanı yeterli olabilir. Geçerli eşikler ve koşullar anlaşmaya bağlıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- A.TR yerine EUR.1 (veya tersi) düzenlemek: ürün ve ülke eşleşmesine bakmadan belge seçmek.
- Menşe şartını incelemeden başvurmak: ithal girdi oranı yüksek üründe EUR.1 reddedilebilir.
- Belgedeki bilgilerin faturayla uyuşmaması: ürün tanımı, miktar ve ağırlık fatura ve çeki listesiyle tutarlı olmalı. Bkz. ihracat faturası.
- 12 numaralı alana hatalı veya fazla kayıt yazmak: bu alan yalnızca imzayı içermelidir.
- Belgeyi geç düzenlemek: sevkiyat çıktıktan sonra sonradan düzenleme şartlarına bağlı kalmak yerine, ihracattan önce belgeyi hazırlamak daha güvenlidir.
Menşe Kuralları Nasıl Çalışır? Üç Mantık
EUR.1’in temelinde ürünün anlaşmaya göre menşe kazandığı gerçeği vardır. Menşe kuralı, anlaşmanın ekindeki ürün listesinde (genellikle GTİP bazında) tanımlanır ve çoğunlukla şu üç mantıktan birine dayanır:
| Mantık | Anlamı | Örnek anlayış |
|---|---|---|
| Tamamen elde edilmiş | Ürün baştan sona o ülkede elde edildi | Yerli tarım ürünü, ülkede çıkarılan maden |
| Yeterli işlem görmüş | Üçüncü ülke girdileri kullanıldı ama yeterli işlem görerek yeni bir ürün ortaya çıktı | Tarife sınıfının değişmesi veya belirli bir işlem |
| Katma değer / girdi oranı | İthal girdi payı belirli bir yüzdeyi aşmamalı | Ürün değerinin belirli oranı yerli olmalı |
Ürününüzün hangi kural uygulandığı, GTİP’inize ve anlaşmaya göre değişir. İthal girdi payı yüksek bir üründe “yeterli işlem” şartı sağlanamıyorsa EUR.1 verilemez; bu durumda ihracatçı belge yerine normal vergili ihracat yapmak veya girdi tedarikini değiştirmek zorunda kalabilir.
Kümülasyon ve Doğrudan Taşıma
- Kümülasyon: anlaşma ülkeleri arasındaki girdilerin, menşe hesabında “yerli” sayılmasına imkân tanır. Pan-Avrupa-Akdeniz bölgesinde bu mantıkla EUR-MED belgesi kullanılır; hangi ülkelerin ve ürünlerin kümülasyona dahil olduğu anlaşmaya göre değişir.
- Doğrudan taşıma kuralı: menşeli ürünün, anlaşma ülkeleri arasında doğrudan taşınması veya sınırlı koşullarda üçüncü ülkeden transit geçmesi beklenir. Üçüncü ülkede işleme veya değişiklik görmesi menşe statüsünü bozabilir.
- Belgelerin saklanması: menşe ispat belgeleri ve destekleyici evraklar (girdi faturaları, üretim kayıtları) mevzuatta öngörülen süre boyunca saklanmalı; sonradan doğrulama taleplerinde gerekir.
Sonradan doğrulama, ithalatçı ülke gümrüğünün belgeden şüphe duyduğunda yaptığı incelemedir. Belgeleri arşivlemek, bu aşamada ihracatçıyı korur.
Mini Vaka: İthal Girdi Yüzünden Belgenin Reddi
Bir işlenmiş gıda üreticisi, yurt dışından gelen girdileri kullanıp ürünü Türkiye’de paketliyor ve tercihli rejimli bir ülkeye EUR.1 ile gönderiyor. Varış gümrüğü sonradan doğrulama yapıyor ve ürün için ithal girdi oranının anlaşmadaki eşiği aştığını tespit ediyor. Sonuç: belge geçersiz sayılıyor, alıcıdan ek gümrük vergisi talep ediliyor ve alıcı bu bedeli satıcıdan istiyor. Önleyici adımlar: girdi kaynaklarını ve oranlarını baştan hesaplamak, üretim kayıtlarını saklamak ve belirsiz durumlarda ihracat öncesi yetkili kuruluştan görüş almak.
Hızlı Karar: A.TR mi, EUR.1 mi?
- Hedef ülke AB üyesi mi ve ürününüz sanayi veya işlenmiş tarım ürünü mü? Evet ise genellikle A.TR.
- Ürününüz ham tarım ürünü veya AKÇT kapsamında bir ürün mü? Evet ise EUR.1 gündeme gelir.
- Hedef ülke Türkiye ile serbest ticaret anlaşması yaptığı AB dışı bir ülke mi? Evet ise anlaşmanın menşe ispat belgesi (çoğunlukla EUR.1 veya fatura beyanı).
- Kararsızsanız GTİP’i ve hedef ülkeyi yazılı olarak gümrük müşavirinize iletin; doğru belgeyi birlikte netleştirin.
Yanlış belgeyi seçmek alıcıya ek gümrük vergisi çıkarır; bu yüzden düzenleme öncesi bir kez daha kontrol etmek, ihtilafı baştan önler.
Kısaca Özet ve Sonraki Adım
EUR.1, tercihli ticaret anlaşmalarındaki menşe kurallarına uygunluğu gösterir ve gümrük vergisi avantajı sağlar. AB ile sanayi ürünlerinde A.TR, ham tarım ve kömür-çelik ürünlerinde ve birçok STA ülkesiyle ticarette EUR.1 kullanılır. Belge MEDOS’ta elektronik hazırlanır, yetkili kuruluşça onaylanır ve gümrükte vize edilir.
Sonraki adım: Hedef ülkenin Türkiye ile anlaşması olup olmadığını ve ürününüzün menşe kuralını sağlayıp sağlamadığını belirleyin; ardından gümrük müşavirinizle MEDOS’ta başvuru akışını planlayın.
Sık Sorulan Sorular
EUR.1 belgesi ne işe yarar?
Ürünün ilgili tercihli ticaret anlaşmasının menşe kurallarını sağladığını kanıtlar. İthalatçı ülke bu belgeye dayanarak anlaşmadaki indirimli veya sıfır gümrük vergisini uygular.
EUR.1 ile A.TR arasındaki fark nedir?
A.TR, Türkiye–AB Gümrük Birliği’nde sanayi ve işlenmiş tarım ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösterir ve menşe şartı aramaz. EUR.1 ise tercihli menşe kurallarına uygunluğu gösterir; AB ile ham tarım ve kömür-çelik ürünlerinde, ayrıca birçok STA ülkesiyle ticarette kullanılır.
EUR.1 nereden alınır?
Başvuru, ihracatçı veya yetkili temsilcisi tarafından MEDOS elektronik sisteminde yapılır; yetkili kuruluşça onaylanır ve gümrük idaresince vize edilir. Yeşil zeminli matbu forma çıktı alınarak kullanılır.
EUR-MED nedir?
Pan-Avrupa-Akdeniz menşe kümülasyonu kapsamındaki ülkeler arasındaki ticarette kullanılan, EUR.1’e benzer bir dolaşım sertifikasıdır.
Belge ihracat sonrası düzenlenebilir mi?
Evet, mevzuatta öngörülen şartlarla sonradan düzenlenebilir ve belgede bunu belirten ibare yer alır. Süre ve koşullar için gümrük idaresine veya müşavirinize danışın.
Gönderinizi Hemen Fiyatlandırın
Ağırlık ve varış ülkesini girin, birden fazla taşıyıcının fiyatını anında karşılaştırın.
🧮 Fiyat Hesapla →Kaynaklar ve Daha Fazla Bilgi
Bu yazıdaki bilgiler aşağıdaki kuruluşların yayımladığı genel çerçeveye dayanır. Kurallar ülkeye, taşıyıcıya ve döneme göre değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini ilgili kurumdan veya taşıyıcıdan teyit edin.